tur तुर् (cf. tṝ, tvar) cl. 6. to hurry, press forwards, [vi, 18, 4] (p. °rát), [TS. ii] (Ā. °ráte) : cl. 4. (Imper. tūrya) to overpower, [RV. viii, 99, 5]; Ā. to run, [Dhātup.]; to hurt, [ib.] : cl. 3. tutorti, to run, [ib.] : Caus. turayate (p. °ráyat) to run, press forwards, [RV.]; [SV.] : Desid. tū́tūrṣati, to strive to press forwards, [RV. x, 100, 12]; Intens. p. tárturāṇa, rushing, pressing each other (waves), [ix, 95, 3.] túr mfn. running a race, conquering, [i, 112, 4]; [iv, 38, 7] túr cf. ap-, āji-, pṛtsu-, pra-, mithas-, rajas-, ratha-, &c. turī तुरी f. id., [Bādar. ii, 1, 19] and [3, 7]; [Śaṃk.]; [Tarkas. 55] a shuttle, [Naiṣ. i, 12] (for tūlī) a painter's brush (also tuli, [L.], Sch.), [W.] N. of a wife of Vasudeva, [Hariv. 9203] [= caturthī = śūdrā, Sch.] tu°rī See [ib.] tura तुर turá mfn. quick, willing, prompt, [RV.]; [AV. vi, 102, 3] strong, powerful, excelling, rich, abundant, [RV.]; [AV. vii, 50, 2]; [TS. ii]; [Kauś. 91] turá m. N. of a preceptor and priest with the patr. Kāvaṣeya, [ŚBr. ix f.], [xiv]; [AitBr.]; [TāṇḍyaBr.]; [BhP.] turá mfn. hurt, [RV. viii, 79, 2] cf. ā-. turi तुरि turí f. (only dat. °ryaí) = °ryā́, [RV. x, 106, 4] ‘swift’, a weaver's brush (also tuli and °lī), [L.] tu°rí See [ib.] turv तुर्व् (cf. √ 1. tur) cl. 1. P. (2. sg. tūrvasi du. Impv. °vatam; p. tū́rvat) to overpower, excel, [RV.] (inf. turváṇe, [vi], [viii], [x]); to cause to overpower, help to victory, save, [vi], [viii]; cf. pra-. turam तुरम् túram (°ram, acc. or ind. ‘quickly’) promoting, a promoter, [v, 82, 1] túram ind., see 2. túr. turva तुर्व turvá m. = °váśa, [x, 62, 10.] turyā तुर्या turyā́ f. superior power, [TS. ii, 2, 12.] turya तुर्य mfn. ([Pāṇ. v, 2, 51], Vārtt. 1) 4th, [BhP.]; [Vet.]; [Śrut.] forming a 4th part, [BhP.] n. the 4th state of soul (see °rīya), [vii, 9, 32]; [Haṭhapr. iv, 45]; [RāmatUp. ii, 4, 15], Sch. mfn. being in that state of soul, [BhP. vi f.] , °yā́. See col. 1. turīpa तुरीप turī́pa n. (fr. °rí and áp) seminal fluid, [RV. i], [iii]; [vii, 2, 9]; [VS. xxvii] turī́pa mfn. spermatic (Tvaṣṭṛ), [xxi, 20]; [xxii, 20.] tu°rī́pa See [ib.] turīya तुरीय Nom. °yáti, to go, [Naigh. ii, 14.] turī́ya mfn. (for ktur° [Zend khtuiria] fr. catúr) ([Pāṇ. v, 2, 51], Vārtt. 1) Ved. 4th, [RV.] &c. consisting of 4 parts, [ŚBr. ix] turī́ya n. the 4th state of spirit (pure impersonal Spirit or Brahma), [Up.] ([MaitrUp.]; [NṛsUp. ii, 2, 1] &c.; [RTL. 35]), [Vedāntas.] turī́ya mfn. being in that state of soul, [NṛsUp.] túr°, a 4th, constituting the 4th part túrīya n. a 4th part, [AV.]; [Kāṭh.] &c. (with yantra, ‘a quadrant’, [Śaṃkar. xxvii]). turaṇa तुरण turáṇa mf(A)n. swift, [RV. i, 121, 5.] turagī तुरगी tura—gī f. a mare, [Śatr. xiv] = °ga-gandhā, [L.] turaga तुरग tura—ga m. ‘going quickly’, a horse, [MBh. i]; [Pañcat.]; [Śak.] &c. (hence) the number 7 [Chandaḥs. vii, 1], Sch. the mind, thought, [L.] turaka तुरक m. pl. the Turks, [Romakas.] turayā तुरया tura—yā́ mfn. going quickly, [RV. iv, 23, 10.] turāṣāh तुराषाह् turā-ṣā́h nom. ṣāṭ, ([Pāṇ. iii, 2, 63]) overpowering the mighty or overpowering quickly, [RV.] & [VS. xx] (Indra), [Hariv. 14114] (Viṣṇu; voc. -ṣāṭ) turā-ṣā́h m. (acc. -sāham; cf. [Pāṇ. viii, 3, 56]) Indra, [Ragh. xv, 40]; [Kum. ii, 1]; [BhP. viii, 11, 26.] tu°rā-ṣā́h See [ib.] turphari तुर्फरि turphári & turphárītu, mfn. = (kṣipra-) hantṛ ([Nir. xiii, 5]), [RV. x, 106, 6] and [8.] turaṃgī तुरंगी tura—ṃ-gī f. a mare, [W.] N. of a shrub, [L.] = °raga-gandhā, [L.] turaṃga तुरंग tura—ṃ-ga m. ‘going quickly’, a horse, [Suśr.]; [Pañcat.]; [Śak.] &c. (hence) the number 7 [Sūryas.]; [Śrut.] the mind, thought, [L.] turaṇya तुरण्य (g. kaṇḍv-ādi) Nom. °yáti (p. °yát) to be quick or swift, 1; [iv, 40, 3]; to accelerate, 4; [x, 61, 11.] m. ‘swift’, one of the moon's horses, [VāyuP. i, 52, 53.] turaṇyu तुरण्यु turaṇyú mfn. swift, zealous, [i, 134, 5] [vii f.] turagin तुरगिन् tura—°gin m. a horseman, [L.] turakin तुरकिन् tu°rakin mfn. Turkish, [Kṣitīś. vii, 161.] turakva तुरक्व tu°rakva = °ka. turaṣka तुरष्क tu°raṣka (= °ruṣka) id., [Romakas.]; [Ratnak.] turuṣka तुरुष्क m. pl. (= °raṣka) the Turks, [Kathās.]; [Rājat.]; [Prab.] &c. sg. a Turk, [Kathās. xxxvii] a Turkish prince, [W.] Turkestan, [W.] m. n. ([L.]) olibanum, [Jain.]; [Suśr.]; [VarBṛS.] turvīti तुर्वीति turvī́ti m. N. of a man, [RV. i]; [ii, 13, 12]; [iv, 19, 6.] turvaṇe तुर्वणे turváṇe Ved. inf. See √ turv. turvaṇi तुर्वणि turváṇi mfn. overpowering, victorious, [i], [iv f.], [x.] turvaśa तुर्वश turváśa m. N. of a hero and ancestor of the Āryan race (named with Yadu; du. turváśā yádū, ‘T° and Y°’, [iv, 30, 17]; pl. T°'s race), [RV.] turvasu तुर्वसु m. (later form of °śa) N. of a son of Yayāti by Devayānī and brother of Yadu, [MBh. i]; [Hariv. 1604] and [1617]; [BhP.] &c. turyauhī तुर्यौही turyauhī́ See °rya-váh. turāyaṇa तुरायण n. ‘Tura's way’, N. of a sacrifice or vow (modification of the full-moon sacrifice), [ŚāṅkhBr.]; [ŚāṅkhŚr.]; [KātyŚr.]; [ĀśvŚr.]; [Pāṇ.]; [MBh. xiii] cursory reading, [Gal.] m. (fr. °rá) N. of a man, [Pravar. ii, 2, 3] ([Kāty.]) See [ib.] turīyaka तुरीयक mfn. a 4th (part), [Yājñ. ii, 124.] turaṃgin तुरंगिन् tura—ṃ-gin m. a horseman, [W.] a groom, [W.] consisting of horses or horsemen, [MBh.] turagātu तुरगातु turá—gātu (°rá-), mfn. going quickly, [RV. i, 164, 30.] turyāśra तुर्याश्र mfn. four-cornered, [Hcat. i, 3, 909/910.] turyavah तुर्यवह् turya—váh m. (in strong cases) vāh nom. vāṭ f(°ryOhI/). an ox or cow 4 years old, [VS.]; [TS. iv, 3, 3, 2]; [MaitrS. iii, 11, 11] and [13, 17.] turīyārdha तुरीयार्ध m. n. ‘half the 4th’, an 8th part, [MBh. i, 3862.] turīyabhāj तुरीयभाज् turīya—bhāj mfn. a sharer of a 4th, [AitBr. ii, 25]; [Mn. iv, 202.] turpharītu तुर्फरीतु turphári & turphárītu, mfn. = (kṣipra-) hantṛ ([Nir. xiii, 5]), [RV. x, 106, 6] and [8.] turaṃgāri तुरंगारि tura—ṃ-°gāri m. ‘horse-enemy’, a buffalo, [W.] Nerium odorum, [L.] turaṃgamī तुरंगमी tura—ṃ-gamī f. a mare, [MBh. iv, 254] turaṃgama तुरंगम tura—ṃ-gama m. a horse, [MBh.]; [R.]; [Ragh.] &c. turaṃgiṇī तुरंगिणी tura—ṃ-giṇī (iṇī), f. a kind of gait (in dancing). turaspeya तुरस्पेय turas-péya n. the racer's or conqueror's drinking, [x, 96, 8]. turas-péya See 2. túr. turīyātīta तुरीयातीत N. of an [Up.] turīyabhāga तुरीयभाग turīya—bhāga m. a 4th part, [BhP. v, 16, 30] (v.l.) turīyamāna तुरीयमान turīya—māna n. See -bhāga. turaṃgāhvā तुरंगाह्वा tura—ṃ-°gāhvā f. the jujube, [Gal.] turaṇyasad तुरण्यसद् turaṇya—sád mfn. dwelling among i.e. belonging to the quick, [RV. iv, 40, 2.] turaśravas तुरश्रवस् tura—śravas m. N. of a man, [TāṇḍyaBr. ix.] turagānana तुरगानन tura—°gānana m. pl. ‘horse-faced’, N. of a people, [VarBṛS. xiv, 25] turagāroha तुरगारोह tura—°gāroha m. a horseman, [xv, 26] turagamedha तुरगमेध tura—ga—medha m. a horse-sacrifice, [R. vi]; [BhP. ix] turagamukha तुरगमुख tura—ga—mukha m. ‘horse-faced’, a Kiṃnara, [iii, 1474] turagaratha तुरगरथ tura—ga—ratha m. a cart drawn by horses, [Hcat. i, 5, 836] turyabhikṣā तुर्यभिक्षा turya—bhikṣā f. the 4th part of alms, [Pāṇ. ii, 2, 3.] turīyāditya तुरीयादित्य túrīyāditya for °yam āditya, [RV. viii, 52, 7]; [VS. viii, 3.] turīyavarṇa तुरीयवर्ण turīya—varṇa m. ‘4th caste man’, a Śūdra, [L.] turaṃgībhūya तुरंगीभूय tura—ṃ-°gī-bhūya ind. ind.p. having become a horse, [Kād. vi, 1539.] turaṃgalīla तुरंगलील tura—ṃ-ga—līla m. = °ag° turaṃgamedha तुरंगमेध tura—ṃ-ga—medha m. = °rag°, [Ragh. xiii, 61] turaṃgamukha तुरंगमुख tura—ṃ-ga—mukha m. = °rag°, [Kād. iii, 1635] turaṃganātha तुरंगनाथ tura—ṃ-ga—nātha m. N. of the head of a sect, [Śaṃkar. xliii] turagadaitya तुरगदैत्य tura—ga—daitya m. ‘horse-titan’, Keśin, [Hariv. 4281 ff.] turagagandhā तुरगगन्धा tura—ga—gandhā f. Physalis flexuosa, [L.] turagakāntā तुरगकान्ता tura—ga—kāntā f. ‘horse-loved’, a mare turagapriya तुरगप्रिय tura—ga—priya m. ‘liked by horses’, barley, [L.] turagarakṣa तुरगरक्ष tura—ga—rakṣa m. ‘horse-guardian’, a groom, [VarBṛS. xv] turyayantra तुर्ययन्त्र turya—yantra n. a quadrant, [W.] turīyakavaca तुरीयकवच turīya—kavaca n. N. of a spell. turaṃgagandhā तुरंगगन्धा tura—ṃ-ga—gandhā f. id., [Suśr. vi, 41] and [48] turaṃgapriya तुरंगप्रिय tura—ṃ-ga—priya m. = °rag°, [L.] turaṃgasādin तुरंगसादिन् tura—ṃ-ga—sādin m. a horseman, [Ragh. vii, 34] turaṃgasthāna तुरंगस्थान tura—ṃ-ga—sthāna n. a horse-stable, [Suśr. iv, 1, 5] turaṃgayāyin तुरंगयायिन् tura—ṃ-ga—yāyin mfn. going on horseback turagadānava तुरगदानव tura—ga—dānava m. ‘horse-titan’, Keśin, [Hariv. 4281 ff.] turagalīlaka तुरगलीलक tura—ga—līlaka m. N. of a time (in music) turagapālaka तुरगपालक turaga—pālaka m. a groom, [Bcar.] turuṣkadatta तुरुष्कदत्त turuṣka—datta m. N. of a man, [Inscr.] (A.D. 1105). turuṣkagaṇḍa तुरुष्कगण्ड turuṣka—gaṇḍa m. (in music) N. of a Rāga. turaṃgamaśālā तुरंगमशाला tura—ṃ-gama—śālā f. a horse-stable, [VarBṛS. vl, 5.] turaṃgamaratha तुरंगमरथ tura—ṃ-gama—ratha m. = °raga-r°, [Hcat. i, 5, 838] turaṃgaskandha तुरंगस्कन्ध tura—ṃ-ga—skandha m. a troop of horses, [Pāṇ. iv, 2, 51], [Kāś.] turaṃgavadana तुरंगवदन tura—ṃ-ga—vadana m. = -mukha, [L.] turaṃgavaktra तुरंगवक्त्र tura—ṃ-ga—vaktra m. = -mukha, [L.] turagavāhyālī तुरगवाह्याली tura—ga—vāhyālī f. a riding-school, [Kād. iii, 499] (v.l. °raṃg°) turaṃgadveṣaṇī तुरंगद्वेषणी tura—ṃ-ga—dveṣaṇī f. a she-buffalo, [L.] turagakriyāvat तुरगक्रियावत् tura—ga—kriyā-vat mfn. occupied with horses, [Dhūrtas. i, 12] turaganīlatāla तुरगनीलताल tura—ga—nīla-tāla m. N. of a gesture, [PSarv.] turagopacāraka तुरगोपचारक tura—°gopacāraka m. = °ga-rakṣa, [x, 3] turuṣkakarpūra तुरुष्ककर्पूर turuṣka—karpūra mfn. consisting of olibanum and camphor, [Hcat. i, 7, 165.] turagakāntāmukha तुरगकान्तामुख tura—ga—kān°tā-mukha m. ‘mare's mouth’, submarine fire (vaḍabā-mukha), [Śiś. iii, 33] turagaparicāraka तुरगपरिचारक tura—ga—paricāraka m. = -rakṣa, [Kād. v, 804] turagabrahmacaryaka तुरगब्रह्मचर्यक tura—ga—brahmacaryaka n. ‘sexual restraint of horses’, compulsory celibacy, [L.]